“Door wat jij zegt voel ik me rot.”
Het klinkt logisch. Iemand zegt iets. Jij voelt je gekwetst, boos of teleurgesteld. Dus de conclusie lijkt snel getrokken: de ander is de oorzaak van jouw gevoel.
Maar is dat echt zo? Is de ander echt de oorzaak van jouw gevoel?
In deze blog neem ik je mee in een belangrijk onderscheid:
Is de ander de oorzaak van jouw rotgevoel of slechts de aanleiding? En wat heeft het NLP-communicatiemodel hiermee te maken?
Oorzaak of aanleiding: een cruciaal verschil
Stel, iemand zegt tegen jou: “Je denkt ook altijd alleen maar aan jezelf.”
Wat gebeurt er? Misschien voel je boosheid, schaamte of zelfs verdriet.
De meeste mensen denken automatisch:
Hij maakt mij boos.
Zij kwetst mij.
Maar strikt genomen is wat de ander zegt een externe gebeurtenis. Woorden zijn prikkels. Niet meer dan dat. Wat jij vervolgens voelt, ontstaat in jou.
Dat betekent niet dat woorden geen impact hebben. Natuurlijk wel. Maar de emotionele reactie wordt gevormd door wat er binnenin jou gebeurt na die prikkel.
Dat is het verschil tussen oorzaak en aanleiding.
Het NLP-communicatiemodel legt het simpel uit
Binnen NLP wordt communicatie vaak uitgelegd via een helder model. Het ziet er ongeveer zo uit:
- Er is een externe gebeurtenis (in dit geval zegt iemand iets).
- Die informatie gaat door jouw filters. Er wordt iets in jou getriggerd. Jij vervormt of generaliseert of laat informatie weg.
- Jij maakt een interne voorstelling van die situatie.
- Dat beïnvloedt jouw stemming en fysiologie.
- Vanuit die stemming reageer je.
Dus: Externe gebeurtenis → Filters → Interne betekenis → Gevoel → Gedrag
Wat zijn die filters?
- Overtuigingen (bijvoorbeeld: “Ik moet het altijd goed doen.”) en Waarden (erkenning, loyaliteit, respect)
- Eerdere ervaringen en herinneringen
- Beslissingen
- Taal (denk aan: “Je moet dit doen”)
- Metaprogramma’s (Jouw voorkeurs denk- en gedragslijn)
- Attitude (jouw innerlijke houding)
Als iemand zegt: “Je hebt me teleurgesteld”, dan hoor jij dat niet neutraal. Het gaat direct door jouw filters en dus jouw binnenwereld. Want misschien doet deze zijn een ander helemaal niets en denkt die “Dat is dan jammer voor jou”.
Misschien hoor jij:
“Ik ben niet goed genoeg.” Of “Zie je wel, ik doe het nooit goed.”
Dat veroorzaakt je gevoel.
De ander heeft óók filters
En hier wordt het interessant. Wat jij vaak vergeet op zo’n moment, is dat de ander precies hetzelfde proces doorloopt.
Er is een situatie waar jullie samen in zitten. Die situatie gaat óók door de filters van de ander. Die heeft eigen overtuigingen, waarden, gevoeligheden, onzekerheden. Ook die maakt een interne voorstelling en krijgt daar een gevoel bij. En vanuit dat gevoel reageert die en zegt iets.
Dus als iemand zegt: “Je luistert nooit naar me.”
Dan is dat niet de objectieve waarheid. Het is diens interpretatie van wat er gebeurt.
Misschien raakt het een waarde als gehoord worden.
Misschien speelt er een overtuiging: “Ik ben niet belangrijk.”
Misschien voelt hij zich al langer niet gezien.
Wat hij zegt, zegt minstens zoveel over zijn binnenwereld.
Eén gebeurtenis, twee werkelijkheden
Er is dus één externe gebeurtenis. Maar er zijn altijd twee belevingen. Jij kijkt door jouw filters. De ander kijkt door die van hem. En dan ontstaan misverstanden. Zolang je denkt dat jouw interpretatie de werkelijkheid is, blijf je vechten over wie er gelijk heeft. Je hebt verantwoordelijkheid te nemen voor jouw gevoel in het gesprek of de situatie.
Zodra je ziet dat jullie allebei reageren op jullie eigen interne representatie, verschuift het gesprek. Dan wordt de vraag niet meer: Wie heeft er gelijk? Maar: Wat gebeurt er hier bij ons allebei?
Vier manieren om met een negatieve boodschap om te gaan
Wanneer iemand iets tegen je zegt, en dat hoeft niet altijd negatief bedoeld te zijn, zijn er vaak grofweg vier manieren van reageren.
1. Jezelf de schuld geven
“Zie je wel, ik doe het weer fout.”
Gevolg: schaamte, onzekerheid, jezelf kleiner maken.
2. De ander de schuld geven
“Wat een onzin. Jij overdrijft altijd.”
Gevolg: boosheid, verwijdering, conflict.
3. Verantwoordelijkheid nemen voor je eigen gevoel
“Als je dat zegt voel ik me geraakt, omdat erkenning belangrijk voor me is.”
Gevolg: helderheid en volwassenheid.
4. Nieuwsgierig worden naar de ander
“Wat maakt dat jij dit zo ervaart?”
Gevolg: verbinding in plaats van strijd.
De derde en vierde optie vragen meer bewustzijn. Maar ze leveren bijna altijd betere gesprekken op.
Betekent dit dat je alles moet accepteren?
Nee. Verantwoordelijkheid nemen voor je gevoelens betekent niet dat je onaangenaam of grensoverschrijdend gedrag moet goedpraten.
Je mag nog steeds zeggen: “Deze manier van praten vind ik niet oké.”
Het verschil is dat je niet zegt: “Jij maakt mij boos.”
Maar: “Wanneer je dit zegt voel ik boosheid opkomen. Respect is voor mij belangrijk.”
Dat is krachtiger en eerlijker.
Praktisch voorbeeld uit het dagelijks leven
Stel je partner zegt:
“Je bent er nooit echt bij met je aandacht.”
Automatische reactie: verdedigen. “Wat bedoel je? Ik doe toch mijn best?”
Bewuste reactie volgens het communicatiemodel:
- Wat voel ik?
- Wat raakt dit in mij?
- Wat raakt dit mogelijk in de ander?
Mogelijke reactie:
“Als je dat zegt voel ik me wat aangevallen, omdat ik juist mijn best doe om aanwezig te zijn. Tegelijk ben ik benieuwd wat jij mist. Kun je dat uitleggen?”
Nu ontstaat er een gesprek over behoeften in plaats van een discussie over wie gelijk heeft.
Waarom het belangrijk is om de ander niet de schuld te geven
Zolang je gelooft dat de ander de oorzaak is van jouw gevoel, geef je onbewust de regie over jezelf en je leven uit handen. Dan ben je afhankelijk van hoe anderen zich gedragen om je goed te kunnen voelen. En dat maakt je kwetsbaar. Want je hebt geen controle over wat iemand anders zegt of doet.
Wanneer je automatisch de schuld bij de ander legt, gebeurt er nog iets:
- Je komt in een slachtofferpositie terecht.
- De ander schiet sneller in verdediging.
- Het gesprek verandert in een strijd over wie gelijk heeft.
En dan gaat het niet meer over wat er werkelijk geraakt wordt, maar over winnen of verliezen.
Door bewust stil te staan bij je eigen aandeel, verschuif je van beschuldigen naar begrijpen.
- Je blijft eigenaar van je binnenwereld.
- Je vergroot je emotionele volwassenheid.
- En je vergroot de kans op een open gesprek.
Het gaat dus niet om schuld maar om regie. En regie hebben over je eigen gevoelens is misschien wel de belangrijkste vorm van persoonlijke ontwikkeling.
De kern van volwassen communicatie
De ander is verantwoordelijk voor zijn woorden. Jij bent verantwoordelijk voor jouw interpretatie en jouw gevoel. Zodra je dat echt begrijpt, verandert je communicatie.
- Je stapt uit de slachtofferrol.
- Je stopt met automatisch beschuldigen.
- Je wordt nieuwsgieriger.
Dat is waar echte communicatie en verbinding begint.
Veelgestelde vragen over verantwoordelijkheid en gevoelens
Is de ander de oorzaak van mijn gevoel of nooit verantwoordelijk voor mijn gevoel?
De ander is verantwoordelijk voor diens gedrag.
Jij bent verantwoordelijk voor jouw interpretatie en emotionele reactie.
Beiden hebben invloed, maar de innerlijke beleving ontstaat in jou.
Wat als iemand echt kwetsend is?
Dan mag je dat benoemen en een grens stellen.
Verantwoordelijkheid nemen betekent niet dat je alles accepteert. Het betekent dat je je emotie niet automatisch als bewijs gebruikt dat de ander “de oorzaak” is.
Is dit niet gewoon positief denken?
Nee. Dit gaat niet over je gevoel wegdenken. Het gaat over begrijpen hoe het ontstaat, zodat je er bewuster mee omgaat.
Hoe kan ik dit oefenen?
Begin klein. Vraag jezelf bij een emotionele reactie:
- Wat voel ik precies?
- Welke betekenis geef ik hieraan?
- Wat zou er bij de ander kunnen spelen?
Dat alleen al verandert je communicatie.
Conclusie
De ander is niet de oorzaak van hoe jij je voelt. De ander kan wel de aanleiding zijn dat er iets in jou getriggered wordt dat jij je op een bepaalde manier voelt.
“Door wat jij zegt voel ik me rot” klinkt logisch. Maar preciezer is: “Wat jij zegt raakt iets in mij, en dat veroorzaakt mijn gevoel.”
Dat inzicht geeft je regie terug. Je veerkracht en voldoening neemt toe als jij verantwoordelijkheid neemt voor jou 50% deel in de 100% communicatie.
Dat lukt niet met zoeken naar een schuldige, maar met bewustzijn.
